Hoe gelukkig en gezond zijn onze jongeren

2020: 25 juni

De gemeenten Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel werken al langer actief samen in de WSD Friesland. Zo was er eerder aandacht voor het verkleinen van de afstand in het sociaal domein tussen beleid en praktijk. Ook werd er gekeken hoe er, binnen de marges, meer maatwerk kan worden geleverd. In de eerste helft van 2020 stond een andere vraag centraal: Hoe betrekken we de jeugd in beide gemeenten op een positieve wijze bij het realiseren van een voor hen prettige leefomgeving?

Een groep van elf studenten van de opleidingen Bestuurskunde, Social Work en Verpleegkunde gingen hiermee aan de slag. In nauw overleg en samenwerking met een denktank en met de jongeren – veelal leeftijdsgenoten – uit de gemeente. Binnen het Atelier Sociaal Domein werd design thinking gebruikt als methode om onderzoeksvraag, doelgroep en aanpak helder te krijgen. En keuzes te maken.

Bios en map
Ylsa de Vries en Almar Mulder, studenten Social Work, legden de vraag vooral voor aan de jongeren zelf. Daarvoor gingen ze eerst te rade bij het jongerenwerk in beide gemeenten om de ‘doelgroep’ gericht te kunnen benaderen. Zo kwamen ze in contact met een eerste groep jongeren die op hun beurt weer andere leeftijdsgenoten betrokken. “Door corona moesten we de contacten digitaal leggen”, aldus Ylsa. “Aanvankelijk niet tof, maar feitelijk was het voor ons een voordeel. Zo konden we elkaar veel gemakkelijker en sneller ‘treffen’ en samen online brainstormen en overleggen.”

Al snel werd het idee van een drive-inn bioscoop geopperd door de jongeren, naar Amerikaans voorbeeld en perfect in een tijd dat je afstand moet houden. Een werkgroep werkt het initiatief verder uit en gebruikt daarbij de ‘ja, en… methode’. Volgens Ylsa, en medestudent Almar, zeer geschikt om nieuwe stappen te zetten. “Zo kwamen we er doorvragend achter dat we rekening moeten houden met jongeren die gehandicapt zijn: hoe gaan we daar mee om?” Gevraagd naar de status van de bioscoop, antwoordt ze dat de voorstelling waarschijnlijk ergens eind augustus plaatsvindt. “We zoeken bijvoorbeeld nog naar een geschikte locatie. Het kan ook nog zijn dat we het nog anders invullen. De weg ernaartoe is belangrijker dan het resultaat. De jongeren werken enthousiast samen en de betrokkenheid is groot.” 

Almar vertelt dat ze ook werken aan een community-map. Een digitale ‘landkaart’ met plekken waar jongeren graag komen en elkaar ontmoeten. “Ook hiervoor geldt dat jongeren hem zelf in- en aanvullen en per locatie aangeven waarom die plek voor hen zo belangrijk is. De kaart is dus nooit af, ontmoetingsplekken komen en verdwijnen. Zo weet de jeugd waar je elkaar kunt treffen, ook in deze tijd. Ook ideaal voor jongerenwerkers die ook niet altijd weten waar de jeugd uithangt.”

Verslaving in Coronatijd
Een groepje van vier studenten – Odette Miedema, Melissa Bergsma, Janneke Draaistra en Niek Medema – van de minor Verslavingskunde boog zich over de verslavingsproblematiek onder jongeren in beide gemeenten. Met als trigger de coronatijd die, door het ontbreken van contacten en structuur, verslaving in welke vorm dan ook (alcohol, drugs, games, eten) meer in de hand zou kunnen werken. 

Dat verslaving een probleem is, blijkt wel uit onderzoek dat  de GGD in 2016 uitvoerde. 28% van de jongeren in Achtkarspelen en 29% van de jeugd in Tytsjerksteradiel drinkt per gelegenheid meer dan vijf (alcoholische) drankjes. Best zorgelijk. Respectievelijk 4% (8K) en 5% (T-diel) van de jongeren gebruikt cannabis en 1% hard drugs. Cijfers van gameverslaving zijn niet bekend. Recent Trimbos-onderzoek laat zien dat het cannabisgebruik in tijden van corona stijgt. Twee van de vijf gebruikers geeft aan meer te blowen. Met name door verveling. Het alcoholgebruik lijkt gemiddeld genomen niet toe te nemen.

‘Geïnspireerd’ door deze cijfers en de eigen ervaringen in deze geïsoleerde en minder gestructureerde coronatijd, kwamen de deelnemers van het atelier Sociaal Domein op het idee een zogenaamde corona-planner te ontwikkelen. Resultaat is een vijfstappenplan op posterformaat. Elke stap – planning, ontspanning, activiteiten, communiceren, gezond bezig zijn – geeft een aantal tips om de pandemie goed en gezond door te komen. In de zijlijn wordt op subtiele wijze gewezen op de gevaren van roken, drugs en alcoholgebruik.

Janneke en Niek lagen de poster eerst voor aan jongeren. “De reacties waren positief. Wel wezen ze ons er op dat ie niet te kinderachtig mocht worden. Ook tipten ze ons om interessante apps en internetadressen op te nemen. Hebben we dus ook gedaan.”

Positieve gezondheid
De laatste groep van drie Bestuurskunde studenten boog zich over de vraag hoe de gemeenten kunnen bijdragen aan de positieve gezondheid onder de jeugd. Daarbij wordt wat wel goed gaat als vertrekpunt wordt genomen om zowel fysiek als mentaal sterker te worden. De drie studenten – Maureen Hosman, Wilma de Jong en Jilmer Dykstra – focusten zich in hun onderzoek op mentaal welzijn en ertoe doen. Ze ontdekten dat beide gemeenten in hun beleid geen speciale aandacht besteden aan de gezondheid en het welzijn van jongeren.

Als voorbeeld van gericht jongerenbeleid beschreven ze het zogenaamde IJslandse model, dat er op he eiland voor zorgde dat het middelengebruik onder jongeren binnen twintig jaar drastisch afnam. Een aanpak van de lange adem, dat wel. De interventies zijn gestoeld op de in kaart gebrachte risicofactoren tijdens de levensloop van kinderen. Elke maatregel wordt geëvalueerd, waarna de aanpak mogelijk wordt bijgesteld.

Uit literatuur- en veldonderzoek blijkt dat ook social media grote impact hebben op het welzijn van jongeren. Pestgedrag en sexting zijn daar de negatieve vruchten van. Ouders zijn vaak onvoldoende op de hoogte van de gevaren van social media gebruik en wat hun kinderen hierop uitvoeren. De studenten adviseren meer voorlichting over dit onderwerp te geven op scholen. Ook dienen opvoeders zich meer bewust te zijn van de gevaren die op de loer liggen.

Om een beter beeld te krijgen van de gezondheidssituatie van de jongeren (16-25) in beide gemeenten, ontwikkelden de studenten een zogenaamde jongerentool. Een lijst met 43 vragen, gebaseerd op de zes domeinen van positieve gezondheid: Mijn lichaam, Mijn gevoelens en gedachten, Zingeving, Kwaliteit van leven, Meedoen en Dagelijks leven.  Wanneer jongeren de vragen beantwoorden, ontstaat een goed beeld van hoe gezond en gelukkig de lokale jeugd is. Een mooi instrument om een gesprek over te voeren, beleid op te maken en maatregelen te treffen. De studenten raden aan de vragenlijst jaarlijks in te laten vullen. Niet alleen om de situatie blijvend te monitoren, maar ook om te kijken of beleid en maatregelen succesvol zijn. 

Samenwerking in het atelier Sociaal Domein
De drie groepen hebben vanuit verschillende invalshoeken naar het vraagstuk gekeken. Ze hebben elkaars interventies kunnen versterken, ook omdat de input van jongeren meegenomen is in de ontwikkeling van de prototypes en het onderzoek. Het is hen zelfs in coronatijd goed gelukt om de behoefte van jongeren centraal te stellen.