Over de Drempel, eenzaamheid onder jongeren

2020: 24 juni

Kan er tijdens een online presentatie een stilte in de zaal vallen of een schok door het publiek gaan? Het leek er wel even op toen de studenten die voor het Atelier Sociaal Domein ‘Over de drempel binnenstad’ de cijfers presenteerden van hun onderzoek naar eenzaamheid bij jongeren in Leeuwarden. 42% van de jongeren geeft aan zich soms eenzaam te voelen, 3 tot 10% altijd of vaak. Dat zijn tussen de 500 en 1800 jongeren. 

Corona zal een rol hebben gespeeld in de uitkomst, vermoeden de studenten van de minor Verslavingskunde, de minor Creative Connections en de opleiding Bestuurskunde, in antwoord op de vragen die zij na afloop van hun presentatie kregen over de cijfers. Maar de uitkomsten maken ook de stille eenzaamheid zichtbaar die er ook zonder pandemie is, omdat op eenzaamheid bij jongeren nog steeds een groot taboe rust. Jongeren associëren het met zwakte. “Als je eenzaam bent, ben je een loser. Daar praat je dus niet over.”

Geen aansluiting
In Leeuwarden zijn verschillende initiatieven ontwikkeld om eenzaamheid in de gemeente terug te dringen en ontmoeting mogelijk te maken, waaronder zes initiatieven onder de naam ‘Over de Drempel’. De gemeente wilde graag weten welke initiatieven er in het centrum van de stad zijn, speciaal voor jongeren en of deze initiatieven onderling zijn verbonden. Die vraag legde zij neer bij het Atelier Sociaal Domein. Om hem te kunnen beantwoorden, brachten de studenten alle initiatieven in kaart en spraken zij met de organisatoren. 

Studenten Bestuurskunde onderzochten vervolgens of de initiatieven binnen ‘Over de Drempel’ aansluiten bij de plannen van de gemeente Leeuwarden rond eenzaamheid en of zij jongeren aanspreken. De resultaten van dit deelonderzoek maken duidelijk dat het aanbod onvoldoende aansluit bij de behoeften van jongeren, maar ook dat jongeren zich weinig uitgenodigd voelen om eraan deel te nemen. Jongeren weten het aanbod nauwelijks  te vinden. Zo kent slechts één op de tien jongeren ‘Over de Drempel’ en slechts  0,8% van de ondervraagde jongeren geeft aan zeker gebruik te maken van het bestaande aanbod. De Karavaan van de liefde lijkt jongeren het gemakkelijkst te trekken. 

Online community
Ook al gaven de studenten aan dat het onderzoek, mede door het coronavirus, slechts onder een beperkt aantal jongeren had plaatsgevonden en dat verder onderzoek nodig is, de percentages lieten wel zien dat de huidige aanpak (nog) onvoldoende aansluit. Maar wat werkt dan wel? De studenten Verslavingskunde stuitten in hun zoektocht naar alternatieven op de veel bezochte Facebookpagina van Bryan uit Brabant, een jongere die erg veel last heeft gehad van eenzaamheid en besloot zijn ervaringen in te zetten om anderen te helpen. Daarmee ging het idee van een brochure, waaraan zij aanvankelijk dachten, in de prullenbak. 

De studenten besloten gezamenlijk een website te maken die jongeren in de hele breedte laat zien wat er in de gemeente allemaal is om in contact te komen met anderen. Vanwege het imago van eenzaamheid, gebruiken ze  dat woord niet op de website. Deze website maakt organisaties en initiatieven zichtbaar die ontmoeting en verbinding mogelijk maken. Zo is er volgens de studenten voor iedere jongere altijd iets te vinden wat bij hem of haar past. Of dat nu sport is of kunst en cultuur. De locaties waar ze terecht kunnen, zijn op de site in een kaart samengebracht. Zo zien zij ook dat ze altijd dicht bij huis oplossingen kunnen vinden. 

Daarnaast namen de studenten op de website enkele ervaringsverhalen op die bijdragen aan de normalisering van eenzaamheid, waar volgens hen de grootste winst geboekt kan worden. Zij hopen dat deze verhalen door een volgende groep worden aangevuld. Aan de website zijn ook een Facebookpagina en een Instagram-account gekoppeld. Verder dachten de studenten van de minor Creative Connections na over manieren om ontmoeting tussen jongeren op een creatieve manier te stimuleren en hen de weg naar de website en socials te wijzen. Hiervoor hebben ze onder meer zelf ontworpen kaartjes verspreid op locaties waar veel jongeren wonen.

Lessons learned en feedback
Naast de vragen over de hoge percentages eenzame jongeren, kregen de studenten ook vragen of ze weten hoe jongeren de ontworpen site en sociale media ervaren en welke jongeren er gebruik van maken. Dat laatste bleek nog niet duidelijk. Een prototype van de website  is via Jimmy’s voorgelegd aan een aantal jongeren.  Dat leverde welkome suggesties op voor enkele aanpassingen. 

Het volgende atelier Sociaal Domein, dat in september start, zou meer inzicht kunnen opleveren over de gebruikers. Door de coronacrisis konden de studenten de afgelopen periode nauwelijks rechtstreeks met jongeren in gesprek gaan over hun wensen en behoeften. De huidige website is daardoor minder in samenspraak met de doelgroep ontwikkeld dan de studenten van plan waren. Zij hopen dat hun opvolgers wel in de gelegenheid zijn om jongeren (verder) mee te laten denken over de inhoud. 

Ook hopen ze dat de community die op Facebook ontstaat kan meedenken met de gemeente. Niet alleen omdat dit initiatieven kan opleveren die beter aansluiten op wat jongeren willen, maar ook omdat het bijdraagt aan het normaliseren van eenzaamheid. Je kunt nog zo veel projecten starten, maar zolang jongeren niet durven toegeven dat ze eenzaam zijn, heb je daar weinig aan. De Adviesraad Sociaal Domein Leeuwarden nodigde de studenten alvast uit lid te worden, zodat jongeren in deze raad ook beter hun stem laten horen.

——————————
Dit onderzoek is uitgevoerd door: Menno Altenburg, Miriam Gossen en Anouk Krist van de opleiding Bestuurskunde en Suzanne Krabbendam, Trynke Boomsma en Nynke Schuffel van de minor Creative Connections en Stefan Mocian, Janita Joustra, Maura van Hoogwaarden, Dannick Wijngaard, Marcella Kiekens en Tjeska Ritter van de minor Verslavingskunde.
——————————