Actueler kan het niet: eenzaamheid

2021: 14 januari

Actueler kon het onderwerp van het Atelier Sociaal Domein in de gemeente Heerenveen niet zijn: eenzaamheid. Al bijna een jaar staan sociale contacten voor iedereen op een laag pitje. Voor mensen die zich al alleen voelden is dat een extra hard gelag. Acht studenten van NHL Stenden presenteerden hun bevindingen over manieren om eenzaamheid te bestrijden. De gemeente is heel blij met de onderzoeken en de tips, de betrokken docenten zijn bovendien lovend over de samenwerking van de studenten.

De studenten werkten aan drie projecten: Welzijn op recept, Burgerplatform en Heerenveen Doet. Doordat ze verschillende opleidingen doen – Social  work, Verpleegkunde, ICT, Finance & control en Bedrijfskunde – konden ze verschillende invalshoeken inbrengen. Dat pakte goed uit.

Welzijn op recept
Nadia Jalti vertelde mede namens Murat Gönülalan, Britt Herder en Hannah van der Tuin over ‘Welzijn op recept’. “Het is een speciaal recept tegen eenzaamheid.” Vijftig procent van de mensen die bij de huisarts komen, blijkt psychosociale klachten te hebben: klachten zonder lichamelijke oorzaak. Eenzaamheid kan hier een aandeel in hebben. Wanneer dat zo is, kan iemand in aanmerking komen voor ‘welzijn op recept’. Daarmee wordt de persoon doorverwezen naar een welzijnscoach die een traject op maat aanbiedt, zoals creatieve activiteiten, vrijwilligerswerk, sport en bewegen of een combinatie daarvan. Het moet het welbevinden verhogen en mensen terugbrengen in de samenleving.

Behalve naar de inhoud van zo’n welzijnsrecept, keken de studenten ook naar het proces: via welke stappen iemand in aanmerking komt, hoe de verwijzing verloopt en het verdere traject, en de personen of instanties die bij de verschillende stappen betrokken zijn. “Die stappen zijn meebepaald door de denktank in het afgelopen half jaar.” De huisarts is daarbij bepalend bij de verwijzing; de welzijnscoach staat centraal in de hulpverlening.

De welzijnscoach is wel het grootste knelpunt in het verhaal, vertelt Nadia. De studenten keken namelijk ook naar de (financiële) haalbaarheid. Hoeveel verwijzingen zijn realistisch, daarbij in het achterhoofd houdend dat de vraag na het eerste jaar kan groeien. En waar komt het geld vandaan, ook voor de activiteiten? Het advies is om waar dat kan, aan te sluiten bij bestaande activiteiten en om subsidies aan te boren. “Dat zal de gemeente Heerenveen door een derde partij moeten laten doen. Een gemeente kan namelijk zelf geen subsidies aanvragen.”

Burgerplatform en ervaringsverhalen
Een andere bijdrage in het bestrijden van eenzaamheid zou een burgerplatform kunnen leveren. Over deze vraag van de gemeente Heerenveen hebben Famke Louise Kremer, Jildau Jellema, Kevin Romijn, Anne Marije Kleinhuis en Jantsje Veenstra zich gebogen. Daaraan gekoppeld was het verzamelen en delen van ervaringsverhalen. De studenten keken hoe beide onderwerpen vorm kunnen krijgen.

Een burgerplatform kan onder meer inzicht geven in wat er speelt binnen een gemeente. Het zou moeten bestaan uit organisaties en burgers. “We hebben gekeken naar wat al bestaat, de voor- en nadelen en naar Plaatselijke Belangen.” In eerste instantie zou het platform om alleen eenzaamheid draaien, maar gaandeweg kwamen de studenten erachter dat je daarmee het doel en de doelgroep niet goed zou bereiken. Een eerste advies aan de gemeente is dan ook om er een algemeen platform van te maken, met eenzaamheid als een van de onderwerpen. Een platform kan vorm krijgen in bijeenkomsten en ook online. Daarvoor is een ontwerp gemaakt voor een website.

“Een belangrijk punt is het verzamelen van ervaringsverhalen, en hoe je ze zo verspreidt, dat je de hele doelgroep aanspreekt.” Ervaringsverhalen kunnen helpen om het taboe op eenzaamheid te doorbreken. Het platform kan een rol spelen bij het verzamelen van ervaringsverhalen. Maar het delen? De gedachte ging naar online (het burgerplatform) en naar kranten en tijdschriften, maar bij beide is de kans groot om een deel van de doelgroep te missen. Vooral ouderen zullen lang niet allemaal een computer hebben of zijn er niet even handig mee, terwijl jongeren niet snel een krant openslaan.

Daarom pleiten de studenten om beide te gebruiken. Vooral lokale bladen, zoals de Heerenveense Courant, zijn daarbij aan te bevelen. En ook in dit project hebben de studenten praktische tips voor de gemeente over de uitvoering en is de financiële kant goed doorgelicht.

Heerenveen Doet
Het doel van het project Heerenveen Doet was duidelijk: mensen bij elkaar laten komen, om eenzaamheid te verminderen. Murat Gönülalan, Kevin Romijn en Nadia Jalti bogen zich over dit vraagstuk. Met Heerenveen Doet zou de gemeente cheques uitgeven die burgers kunnen inzetten voor activiteiten. Wat is er mogelijk, hoe haalbaar is het en wat levert het op?
De studenten keken er kritisch naar en maakten daarbij vooral ook gebruik van de ervaringen met een dergelijk project in gemeente Ede. Daar wordt twee keer per jaar een cheque uitgegeven van €7,50 aan elk huishouden binnen de gemeente. Dit geld kan worden gebruikt voor allerlei activiteiten, bijvoorbeeld sportmiddagen, maar ook investeringen in de buurt die ontmoetingen stimuleren.

Een conclusie was dat zo’n cheque goed kan werken, maar dat het beter minder breed kan worden ingezet dan in Ede. “En omdat Heerenveen ook al subsidies als dorps- en wijkbudgetten heeft, kwamen we uit op vijf euro per huishouden per jaar”, zegt Murat. Ook plaatsen ze een kanttekening bij het te verwachten effect. “Er zijn drie soorten eenzaamheid: sociale, emotionele en existentiële eenzaamheid. Heerenveen Doet zou niet al die vormen van eenzaamheid verlagen. Het zou vooral effect kunnen hebben op sociale eenzaamheid.”

En nu?
Een toehoorder van de online presentaties vroeg naar concrete vervolgstappen.

Bij Welzijn op recept zou dat zijn om afspraken te maken met huisartsen en met welzijnsorganisaties zoals Caleidoscoop.

Voor het burgerplatform is een opzet gemaakt hoe ervaringsverhalen kunnen worden gedeeld, zoals via kranten. Handig is daarbij dat bijvoorbeeld de Heerenveense Courant ook online is. Het Burgerplatform is vooral afhankelijk van wat voor de gemeente (financieel) haalbaar is.

Over Heerenveen Doet zegt Murat dat de gemeente vooral goed moet nadenken voor ze met het project begint. Is het bijvoorbeeld genoeg dat alleen sociale eenzaamheid aan bod komt? En met welke bestaande netwerken is het te koppelen?

Lovende reacties
Nynke Benedictus van gemeente Heerenveen is in ieder geval enthousiast. “Ik ben heel blij met de resultaten van jullie onderzoeken, we kunnen jullie input goed gebruiken. En mochten jullie ook na jullie studie willen deelnemen aan de denktank? Welkom!”

Ook wethouder Jelle Zoetendal heeft met genoegen naar de eindpresentatie geluisterd. “Jullie onderzoeken zijn heel behulpzaam als je beslissingen moet nemen. Ook mooi dat jullie hebben gekeken hoe zo’n project als Heerenveen Doet in Ede loopt. Daar kun je veel van leren, zoals het belang om het niet heel breed op te zetten, maar focus te leggen.”

Begeleidend docent Ieta Berghuis is trots op haar studenten. Over wat ze hebben gedaan en vooral ook hoe. Ze weet hoe lastig multidisciplinair werken is, hoeveel strubbelingen ermee gepaard gaan. “Maar waar je vaak ziet dat studenten toch naar medestudenten van de eigen opleiding toetrekken, zijn jullie steeds blijven samenwerken.” Wat haar betreft mogen zij dan ook heel trots zijn op zichzelf.